کد خبر: ۴۱۰۰۴۴۴

تاریخ: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ - ۰۸:۰۹

چشمه‌سار‌های حکمت / ۱۶

عدل و انصاف از شاخصه‌های ارزشمند انسانی است

حبیب‌الله صابری‌نسب، پژوهشگر نهج‌البلاغه با بیان اینکه رعایت عدل، انصاف و خدمتگزاری به مردم یکی از مقوله‌های مهم و شاخصه‌های ارزشمند انسانی است، به تشریح مهم‌ترين قاعده و رکن سلامت در جامعه از نگاه نهج‌البلاغه پرداخت.

حبیب‌الله صابری‌نسب، پژوهشگر نهج‌البلاغه و مدرس دانشگاه، در گفت‌و‌گو با ایکنا از استان مرکزی، با بیان اینکه ضرورت مطالعه نهج‌البلاغه برای نوجوانان و جوانان به معنای واقعی درک نشده است و نسل امروز احساس نیاز به مطالعه شرح این کتاب را ندارند، افزود: دیدگاه‌های حضرت امیرالمؤمنین(ع) در خصوص مباحث مخالف می‌تواند شاهراهی برای پیشرفت و حرکت در مسیر درست و بدون آسیب باشد.

وی رعایت عدل، انصاف و خدمتگزاری به مردم را یکی از مقوله‌های مهم و شاخصه‌های ارزشمند انسانی دانست و ادامه داد: اگر انسان در هر موقعیت و جایگاهی که باشد عدالت را رعایت کند، قطعاً ضریب تباهی و فساد تاحد چشم‌گیری کاهش خواهد داشت. پاس داشتن حقوق دیگران و مساوی داشتن حق مردم با حق خود انسان را به انصاف نزدیک‌تر می‌کند.

صابری‌نسب انصاف و عدل را مهم‌ترين قاعده و رکن سلامت و پیونددهنده دل‌ها در جامعه بیان و تصریح کرد: امام علی(ع) در حدیثی فرمودند: «أجوَرُ السيرة أن تَننتَصِفَ مِن الناس، وَ لا تُعاملُهُم بِه، ناراست ترين راه و رسم اين است كه از مردم خواهان انصاف باشى ولی با آنان با انصاف رفتار نکنی». توجه و تأکید به این فرمایش ما را برآن می‌دارد در گام اول خود مروج و تبلیغ‌کننده انصاف در جامعه باشیم.

بیشتر بخوانید:

نویسندگان در انتقال نصایح نهج‌البلاغه دست به قلم شوند

دوراندیشی در کلام حضرت علی(ع)

چگونگی مهارت نفس از نگاه حضرت علی(ع)

وی با بیان این نکته که رشته پیوستگی انسان‌ها عدالت و انصاف است و مولا علی(ع) همواره هم خودشان و هم دیگران را به رعایت انصاف از جمله امام حسن(ع) را به انجام این امر مهم توصیه می‌فرمودند. امیرالمؤمنین(ع) در نامه 31 به فرزندشان فرمودند: «يَا بُنَيَّ اجْعَلْ نَفْسَكَ مِيزَاناً فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِكَ فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا وَ لَا تَظْلِمْ كَمَا لَا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ وَ أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يُحْسَنَ إِلَيْكَ وَ اسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَيْرِكَ وَ ارْضَ مِنَ النَّاسِ بِمَا تَرْضَاهُ لَهُمْ مِنْ نَفْسِك، پسرم! خود را ميان خويش و ديگران ميزانى بشمار؛ پس آنچه براى خود دوست مى‌دارى، براى جز خود دوست بدار؛ و آنچه تو را خوش نيايد، براى او ناخوش بشمار؛ و ستم مكن چنانكه دوست ندارى بر تو ستم رود، و نيكى كن چنانكه دوست مى‌دارى به تو نيكى كنند؛ و آنچه از جز خود زشت مى دارى، براى خود زشت بدان؛ و از مردم براى خود آن را بپسند كه از خود مى‌پسندى در حق آنان؛ و مگوى (به ديگران) آنچه خوش ندارى شنيدن آن».

صابری‌نسب به جمله معروف حضرت علی(ع) به امام حسن(ع) که فرمودند: «هرآنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند و آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران هم مپسند» اشاره و اظهار کرد: کارگزاران و کارگنان نظام اداری اگر در همه حال به این جمله پایبند باشد قطعاً رفتار سازمانی و اداری از شاکله‌ای دینی و منطبق با موازین الهی برخوردار خواهد بود. بی‌شک رفتار کارکنان ادارات با مردم باید بر پایه احسان و عدل باشد و حرکت در مسیر قرآن و نهج‌البلاغه ما را به اهداف نزدیک می‌کند.

امر خدا بر انجام رفتار نیکو

این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه خداوند در همه حال ما را به رفتار نیکو و برقراری عدل و انصاف در جامعه فرمان داده است، ادامه داد: انجام این امر جهان شمول است و فقط محدود به جوامع اسلامی نمی‌شود؛ چراکه روابط انسانی باید براساس دادورزی و رعایت حقوق دیگران باشد.

صابری‌نسب در ادامه به نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر معروف به نامه 53 نهج‌البلاغه اشاره و اضافه کرد: ایشان در بخشی از این نامه پر از پند و اندرز فرمودند: «أَنْصِفِ اللهَ وَ أَنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِكَ وَ مِنْ خَاصَّةً أَهْلِكَ وَ مَنْ لَكَ هَوًى فِيهِ مِنْ رَعِيَّتِكَ فَإِنَّكَ إِلَّا تَفْعَلْ تَظْلِمْ وَ مَنْ ظَلَمَ عِبَادَ اللهِ كَانَ اللهُ خَصْمَهُ دُونَ عِبَادِهِ وَ مَنْ خَاصَمَهُ اللهُ أَدْحَضَ حُجَّتَهُ وَ كَانَ لِلهِ حَرْباً حَتَّى يَنْزِعَ أَوْ يَتُوبَ وَ لَيْسَ شَيْ‏ءٌ أَدْعَى إِلَى تَغْيِيرِ نِعْمَةِ اللهِ وَ تَعْجِيلِ نِقْمَتِهِ مِنْ إِقَامَةٍ عَلَى ظُلْمٍ فَإِنَّ اللهَ يَسْمَعُ دَعْوَةَ الْمُضْطَهَدِينَ وَ هُوَ لِلظَّالِمِينَ بِالْمِرْصَاد، نسبت به خداوند و نسبت به مردمان از جانب خود، و از سوى خويشاوندان نزديكت و از سوى رعاياى مورد علاقه ات، انصاف به خرج ده! كه اگر به انصاف عمل نكنى ستم نموده اى؛ و كسى كه بر بندگان خدا ستم كند، خدا به جاى بندگانش دشمن او بود، و آن را كه خدا دشمن گيرد، دليل وى را نپذيرد و او با خدا سر جنگ دارد، تا آن گاه كه بازگردد و توبه آرد؛ و هيچ چيز چون بنياد ستهم نهادن، نعمت خدا را دگرگون ندارد، و كيفر او را نزديك نيارد، كه خدا شنواى دعاى ستمديدگان است و در كمين ستمكاران».

وی با بیان این مطلب که مطالعه نامه 51 نهج‌البلاغه برای کارکنان اداری لازم است، تصریح کرد: حضرت علی(ع) در این نامه خطاب به مأموران مالیات فرمودند: «فَاَنصِفُوا الناسَ مِن أنفسكم، از جانب خود با مردمان انصاف روا داريد». همچنین در نامه 27 از این کتاب ازشمند نیز آمده است: «وَ آسِ بَيْنَهُمْ فِي اللَّحْظَةِ وَ النَّظْرَةِ حَتَّى لَا يَطْمَعَ الْعُظَمَاءُ فِي حَيْفِكَ لَهُمْ وَ لَا يَيْأَسَ الضُّعَفَاءُ مِنْ عَدْلِكَ عَلَيْهِمْ فَإِنَّ اللهَ تَعَالَى يُسَائِلُكُمْ مَعْشَرَ عِبَادِهِ عَنِ الصَّغِيرَةِ مِنْ أَعْمَالِكُمْ وَ الْكَبِيرَةِ وَ الظَّاهِرَةِ وَ الْمَسْتُورَة، و به يک چشم بنگر به همگان، خواه به گوشه چشم نگرى و خواه خيره شوى به آنان، تا بزرگان در تو طمع ستم بر ناتوانان نبندند و ناتوانان از عدالتت مأيوس نگردند، كه خداى متعال مى‌پرسد از شما بندگان، از خرد و درشت كارهايتان، و از آشكار و نهان آن».

این پژوهشگر نهج‌البلاغه در پایان برقراری عدالت اجتماعی در جامعه را یکی دیگر از شاخصه‌های رفتاری انسان‌ها برشمرد و گفت: حضرت علی(ع) خود مظهر عدالت در بخش‌های مختلف بودند و فرمایشات ایشان برای همه دنیا راه‌گشاست. برقراری عدالت اجتماعی رضایت‌مندی عمومی را به دنبال دارد و باعث می‌شود که آسیب‌ها در جامعه به حداقل برسد. برای تحقق عدالت اجتماعی مردم نیز باید در کنار مسئولان باشند؛ چراکه با اتحاد و انسجام تمام ارزش‌های الهی محقق می‌شود.