کد خبر: ۴۱۱۷۵۱۸

تاریخ: ۰۷ بهمن ۱۴۰۱ - ۰۹:۴۳

چشمه‌سارهای حکمت/ 23

کشف استعدادها در سایه خودشناسی علوی

حبیب‌الله صابری‌نسب، پژوهشگر نهج‌البلاغه معتقد است؛ خودشناسی منبعث شده از شناخت ضعف‌ها، توانمندی‌هاست و شناخت استعدادهای بالقوه به کشف استعدادهای نهفته کمک می‌کند و حضرت علی(ع) در نهج‌البلاغه و احادیثی به اهمیت خودشناسی اشاره فرمودند.

حبیب‌الله صابری‌نسب، پژوهشگر نهج‌البلاغه و مدرس دانشگاه در گفت‌و‌گو با ایکنا از استان مرکزی، با اشاره به اینکه انسانی دارای حقیقتی پویاست که در قالب اشکال مادی و غیرمادی یا همان روح و روان تعریف می‌شود. انسان در شکل مادی دارای جسمی شامل وزن و شکل و در بعد غیرمادی دارای تفکر و اندیشه است؛ از این‌رو انسان دارای ابعاد حیوانی و روحانی یا معنوی است و به‌واسطه داشتن شاخصه معنوی و قدرت تفکر از سایر موجودات متمایز شده است.

وی با بیان اینکه از دیرباز تاکنون علما و اندیشمندان بسیاری به ابعاد حیوانی و روحانی انسان پرداختند و این بررسی‌ها و دست یافتن به نکات جدید با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی همچنان ادامه دارد، اضافه کرد: خودشناسی و دگرشناسی یکی از مؤلفه‌‌هایی است که همواره مدنظر بوده است و آیات و روایات بسیاری نیز در این خصوص از سوی ائمه اطهار(ع) بیان شده است.

بیشتر بخوانید:

راه نجات انسان در بیان امیرالمؤمنین(ع)

دوراندیشی در کلام حضرت علی(ع)

چگونگی مهارت نفس از نگاه حضرت علی(ع)

چگونگی کنترل زبان از نگاه نهج‌البلاغه

صابری‌نسب با اشاره به این نکته که خودشناسی منبعث شده از شناخت ضعف‌ها، توانمندی‌ها و استعدادهای نهفته درونی انسان است، ادامه داد: اگر انسان به نقاط ضعف و قوت‌های پنهانی یا همان بالقوه اشراف کامل داشته باشد قطعا به سمت خودسازی، کسب کمالات انسانی و تهذیب نفس و اخلاق خواهد رفت. حضرت علی(ع) در 4631اُمین حدیث در «غررالحکم» فرمودند: «بهترین شناخت، خودسازی است» و در حدیثی دیگر فرمودند: «خودشناسی، سودمندترین شناخت‌هاست»؛ حتی سقراط به پرهیز از تلاش در مورد شناخت موجودات بی‌روح و توجه به شناخت نفس سفارش کرده است.

این مدرس دانشگاه با تأکید براینکه توجه به خودشناسی و شناخت نفس فقط به دین اسلام محدود نشده و همه ادیان الهی نیز به این امر مهم توجه داشتند، اظهار کرد: متأسفانه نوجوانان و جوانان ما کم مطالعه می‌کنند و کمی مطالعه باعث می‌شود دانش آنان در علوم مختلف محدود یا ناقص باشد. آنان فقط از خودشناسی حدیث مولا علی(ع) که می‌فرمایند: «مَنْ عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ» را می‌شناسند و همین عامل باعث می‌شود تا ندانند افرادی همچون گاندی در کتاب «این است مذهب من» به این موارد نیز اشاره کرده است.

صابری‌نسب افزود: همچنین الکسیس کارل، فیزیولوژیست و زیست‌شناس معروف غربی گفته است: «ما، در ایجاد وسایل راحتی و سرعت در کار و تهیه ابزارهای زندگی، پیشرفت بسیار کرده‌ایم، ولی به هیچ‌وجه، خود را نشناخته‌ایم. در حقیقت از خود، غفلت ورزیده‌ایم. در نتیجه پیشرفت‌های علمی نتوانسته است ما را سعادتمند کند و توجه دقیق، بیانگر این است که اضطراب‌ها و نگرانی‌هایمان بیشتر شده است.» (شناخت اسلام، حسن کافی، ج 2، ص 529)

وی خودشناسی، احترام و اهمیت دادن به نفس، خودسازی و رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی را از جمله فواید خودشناسی بیان کرد و گفت: خودشناسی انسان را به مرز کمال رسانده و باعث می‌شود تا خوی و خصلت‌های ناشایست را از خود دور کنیم. خودشناسی دلیلی برای تقویت جنبه‌های مثبت فردی است که نتیجه مثبت رفتارها و عملکردها در نهایت به اجتماع تسری داده می‌شود. حضرت علی(ع) در این باره فرمودند: «توجه انسان به خودش، انگیزه‌ای برای اصلاح خویشتن ایجاد می‌شود.» (غررالحکم، ج 6، ص 176)

این پژوهشگر نهج‌البلاغه شناخت استعدادها و مهارت‌های نهفته درونی، برقراری ارتباط با خدا، شناخت حساسیت‌ها، خودکاوی و .. را از جمله محورهای خودشناسی برشمرد و ضرورت تفکر در نقاط ضعف و رفع آن را متذکر شد و افزود: جوانان سعی کنند مطالعه کتب دینی را اولویت قرار داده و انتقادپذیر باشند. تقویت قدرت «نه» گفتن در مواقع ضروری جهت کاهش آسیب‌های اجتماعی ضروری است و این قدرت باید از سوی خانواده و مدرسه به فرد منتقل شود و در دوران تحصیل در دانشگاه ثمره آن را برداشت کرد.

صابری‌نسب در اداره توضیحات خود گفت: رها کردن سرمایه‌های اجتماعی این مرز و بوم می‌تواند صدمات مخربی برای کشور داشته باشد. مدارس فقط به تدریس علوم نظری و تکلیف شده بسنده نکرده و جامعه هدف خود را متناسب با سن و ذائقه آنان با تعالیم اسلامی آشنا کنند. حضرت علی(ع) در خطبه 103 نهج‌البلاغه فرمودند: «الْعَالِمُ مَنْ عَرَفَ قَدْرَهُ وَ كَفَى بِالْمَرْءِ جَهْلًا أَلَّا يَعْرِفَ قَدْرَهُ، دانا كسى است كه قدر خود را بشناسد، و در نادانى انسان اين بس كه ارزش خويش نداند.» همین جمله کوتاه می‌تواند مسیر زندگی را برای ما روشن و چراغ راه باشد. در واقع شناخت انسان از توانایی‌ها به کشف استعدادهای نهفته بسیار کمک می‌کند و این ما هستیم که مسیر را برای دانش‌آموزان و دانشجویان هموار می‌کنیم.